Quy Trình kiểm tra độ bền màu vải

Quy Trình Kiểm Tra Độ Bền Màu Ma Sát Trên Vải Theo Tiêu Chuẩn ISO Và AATCC

Trong ngành công nghiệp dệt may, khả năng giữ màu của vật liệu trước các tác động vật lý là tiêu chí sống còn để đánh giá chất lượng sản phẩm. Độ bền màu ma sát (Color Fastness to Rubbing/Crocking) phản ánh khả năng kháng lại sự chuyển màu từ bề mặt vải có màu sang một bề mặt vải thử nghiệm tiêu chuẩn do tác động cọ xát. Việc chuẩn hóa quy trình kiểm tra độ bền màu vải không chỉ giúp kiểm soát lỗi nhuộm mà còn bảo vệ uy tín của nhà sản xuất trước các yêu cầu khắt khe từ khách hàng quốc tế.

Thiết bị đo độ bền màu ma sát chuyên dụng QC-621A Cometech

1. Độ Bền Màu Ma Sát Là Gì Và Tại Sao Cần Kiểm Tra?

Độ bền màu ma sát được định nghĩa là khả năng chống lại sự dây màu của vật liệu dệt sang một miếng vải trắng (vải thử nghiệm chuẩn) khi có sự chà xát ở cả hai điều kiện: khô và ướt. Kết quả thử nghiệm giúp nhà sản xuất xác định xem lượng thuốc nhuộm dư trên bề mặt vải có đạt mức an toàn và thẩm mỹ hay không.

Các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả:

• Bản chất thuốc nhuộm: Mỗi loại thuốc nhuộm (Reactive, Disperse, Acid…) có mức độ bám dính hạt màu khác nhau trên từng loại xơ sợi.
• Độ đậm của màu: Thông thường, các màu tối (đen, đỏ, xanh đen) có xu hướng kém bền màu ma sát hơn các tông màu nhạt do nồng độ thuốc nhuộm bề mặt cao.
• Cấu trúc vật liệu: Vải có bề mặt thô ráp, xù lông thường gây ra ma sát lớn hơn, làm hạt màu dễ bị tách khỏi xơ sợi.
• Quy trình hoàn tất: Việc giặt tẩy, xả sạch thuốc nhuộm dư và quy trình xử lý hoàn tất ảnh hưởng cực lớn đến chỉ số phai màu (CF – Color Fastness).

2. Hai Tiêu Chuẩn Phổ Biến Trong Kiểm Tra Độ Bền Màu

Hiện nay, các phòng Lab dệt nhuộm trên toàn thế giới chủ yếu áp dụng hai bộ tiêu chuẩn sau để đánh giá độ bền màu ma sát:

• Tiêu chuẩn ISO 105-X12: Đây là chuẩn quốc tế phổ biến, quy định mức ngấm ướt của vải thử nghiệm (Wet pick-up) là 100%.
• Tiêu chuẩn AATCC 08: Chuẩn của Hiệp hội các nhà hóa học và màu sắc dệt may Hoa Kỳ, quy định mức ngấm ướt vải thử nghiệm thấp hơn, ở mức 65 +/- 5%.

Sử dụng thước xám Grey Scale để đánh giá mức độ dây màu

3. Trang Thiết Bị Và Công Tác Chuẩn Bị

Để đảm bảo kết quả trung thực, việc kiểm tra phải được thực hiện trong môi trường tiêu chuẩn và sử dụng các thiết bị đo lường chính xác.

Thiết bị và vật tư cần thiết:

• Máy đo độ bền màu ma sát (Crockmeter): Thiết bị cung cấp lực ép và hành trình ma sát chuẩn. Tham khảo dòng máy Cometech QC-621A hoặc dòng máy đo Gester chất lượng cao.
• Vải thử nghiệm chuẩn: Vải AATCC Crocking Cloths (A55) kích thước 50 x 50 mm.
• Tủ soi màu (Light Box): Sử dụng nguồn sáng tiêu chuẩn D65.
• Grey Scale for Staining: Thước xám dùng để đánh giá mức độ dây màu lên vải trắng.
• Các vật tư hỗ trợ: Nước cất, cân điện tử độ chính xác cao, giấy lọc, đĩa thủy tinh.

Chuẩn bị mẫu thử:

Mẫu vải cần được để trong điều kiện phòng Lab (Nhiệt độ < 25°C, Độ ẩm < 65%) ít nhất 4 tiếng trước khi tiến hành. Kích thước mẫu thử tối thiểu là 50 x 130 mm, cắt nghiêng một góc 45 độ so với biên vải để tránh tình trạng tuột sợi khi ma sát.

4. Chi Tiết Quy Trình Kiểm Tra Độ Bền Màu Ma Sát

a. Kiểm tra ma sát khô (Dry Crocking)

1. Gắn miếng vải thử tiêu chuẩn (A55) vào đầu ngón tay (finger) của máy Crockmeter.
2. Đặt mẫu vải cần kiểm tra lên bàn máy, cố định chắc chắn để không bị xê dịch.
3. Thiết lập máy thực hiện ma sát 10 vòng liên tục với tốc độ chuẩn 1 vòng/giây.

b. Kiểm tra ma sát ướt (Wet Crocking)

1. Cân trọng lượng ban đầu của miếng vải trắng tiêu chuẩn (A55).
2. Thêm nước cất vào vải A55. Theo tiêu chuẩn AATCC 08, tổng trọng lượng sau khi ngấm nước phải đạt mức ngấm 65% +/- 5%. (Ví dụ: Vải nặng 2g thì lượng nước thêm vào là 1.3g).
3. Gắn vải đã ngấm nước vào máy và tiến hành ma sát 10 vòng tương tự như quy trình khô.

5. Đánh Giá Kết Quả Và Tiêu Chuẩn Chấp Nhận

Sau khi thực hiện ma sát, các miếng vải thử nghiệm cần được để khô tự nhiên trong phòng máy lạnh ít nhất 4 tiếng. Việc đánh giá được thực hiện bên trong tủ soi màu chuyên dụng dưới nguồn sáng D65.

Lưu ý: Mức độ đánh giá từ 1 đến 5 theo thước xám. Cấp 5 là bền màu tuyệt đối (không dây màu), cấp 1 là bền màu kém nhất (dây màu nặng).